Dit artikel verscheen eerder in de DEMO jaargang 28 editie 3 en werd geschreven in samenwerking met Jeroen Slobbe.

Dankzij het verschijnen van films als de Matrix lijken velen te denken dat de digitale wereld een unieke virtuele dimensie is. Een soort van Wilde Westen waar de regels nog uitgevochten moeten worden, waar de grenzen nog bepaald moeten worden. Ondertussen wordt zij ook de grote bevrijder genoemd, die de democratische harten van onderdrukte bevolkingen sneller doet kloppen. In deze stroom van utopische en angstvallige gedachten wordt vergeten dat de digitale wereld een neutraal onderdeel van onze samenleving is, dat zowel vóór als tegen de democratie gebruikt kan worden.

Nu onze samenleving naar een digitale samenleving transformeert, zal onze democratie ook de digitale wereld moeten omarmen. Daarbij is het belangrijk om zowel de kansen als de risico’s realistisch te beschouwen. In de digitale samenleving kan politieke participatie verhoogd worden dankzij de goedkope communicatiemogelijkheden, door de transparantie en door de vele mogelijkheden om censuur te doorbreken. Daar staat echter tegenover dat de democratie ook een sterke klap op kan lopen doordat gebruik wordt gemaakt van digitale middelen om slim de massa te bespelen, door mensen te overspoelen met informatie en door de
grote mogelijkheden tot vermaak als afleiding in te zetten.

Burgerparticipatie door open en vrije communicatie
De mogelijkheden die digitale communicatiemiddelen met zich meebrengen om snel met veel mensen in contact te komen zijn immens. Een enkele tweet van Julian
Assange bracht onlangs een grote menigte op de been om te voorkomen dat het Verenigd Koninkrijk de soevereiniteit van de ambassade bruut zou schenden. De massaliteit van sociale netwerken toont zich in dat geval als een grote kans voor de democratie. Ook kunnen moderne communicatiemiddelen de kloof tussen politici en burgers verkleinen; politici hebben een enorm arsenaal aan mogelijkheden om hun mening te uiten en deel te nemen aan het publieke debat.

In Afrika werd onlangs de keerzijde van moderne communicatiemiddelen duidelijk. Door gebruik te maken van de digitale communicatiemiddelen was het mogelijk om raciaal geweld tussen stammen hevig en versneld op te doen laaien. Een ander probleem is dat veel van de nieuwe mogelijkheden om te communiceren kort en vluchtig zijn. Dit betekent dat politici geacht worden snel te reageren op complexe kwesties, wat de kwaliteit van de politiek niet altijd ten goede komt: 140 tekens is weinig voor nuance en diepgang.

Verdrinken in de transparantie
Dat informatie in de digitale wereld snel verspreid kan worden, kan werken als katalysator voor burgerparticipatie. Om de burger succesvol te laten participeren, is het noodzakelijk dat deze van volledige informatie wordt voorzien. De overheid moet zich dus transparant naar de burger toe opstellen. Er zijn twee vormen van censuur: te weinig vertellen, waardoor de informatie geheim blijft, of te veel vertellen, zodat de waarheid verdrinkt.

Standaard dienen alle overheidsdocumenten openbaar beschikbaar te zijn op een voor iedereen begrijpelijke en toegankelijke wijze. Indien dit om sterke redenen onmogelijk blijkt is een uitleg in plaats van het document vereist. Op deze manier kan niet alleen de politieke elite de uitvoerende macht controleren, maar kan elke burger meedoen aan dit essentiële democratische proces.

Het einde van de censuur
De nadelen van de digitale wereld voor de democratie blijven niet bij het ondermijnen van transparantie. De mogelijkheden van censuur zijn eveneens gigantisch nu de
automatisering zich getoond heeft. Dictators maken gretig gebruik van technieken om al het internetverkeer binnen hun land te bespioneren. Deze technieken zijn beschikbaar dankzij het westerse bedrijfsleven dat ze onder andere voor de westerse contentpolitie ontwikkeld heeft. De Chinese overheid heeft zelfs in de kosten voorzien van een onderzoek naar digitale surveillance door een Amerikaanse universiteit. Dictaturen kunnen dus op legitieme wijze van westerse onderdrukkingstechnologie profiteren.

Gelukkig vieren initiatieven die censuur tegengaan ook hoogtij. Zo geniet software waarmee anoniem door de digitale wereld bewogen kan worden (zoals Tor) momenteel grote populariteit. Autoritaire regimes spelen hierop in door censuur steeds vaker te vervangen door vermaak, waarmee burgers worden afgeleid. Dat dit werkt zal niet verbazen: ook in westerse landen kijken veel mensen liever naar amusement dan dat ze zich informeren over de politieke situatie. Veel internetgebruikers kijken liever naar amusement op YouTube dan dat ze een kritische beschouwing van de politieke situatie lezen op de website van de New York Times. De Russische overheid heeft dit goed begrepen: zij produceert een online televisiekanaal met platvloerse televisieshows om mensen vooral geamuseerd te houden. Dit is vele malen succesvoller dan censuur, daar censuur enkel de nieuwsgierigheid naar de verboden vruchten versterkt.

Op naar een digitale democratische samenleving
De democratie is gebaat bij het goed gebruiken van de mogelijkheden die ontstaan zijn dankzij de digitale samenleving, maar wel met een realistisch perspectief. De digitale wereld kan gebruikt worden vóór de verhoging van de politieke participatie, vóór de versterking van de transparantie en vóór de vrijheid van informatie. Hierbij moet het geloof in de democratiserende werking van de digitale samenleving vervangen worden door een digitaal realisme dat ook negatieve kanten onder ogen ziet. Wij pleiten voor een open, vrije en transparante digitale samenleving, waarmee de democratie versterkt wordt.

Tagged with:
 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *