Dit artikel verscheen eerder in de DEMO jaargang 28 editie 2 en werd geschreven in samenwerking met Jeroen Slobbe. Het is geschreven als debatstuk over de stelling “het koningshuis moet blijven bestaan” en geeft niet noodzakelijkerwijs de mening van de auteurs weer.

Geachte heer Slobbe, beste Jeroen,
Jij stelt dat het koningshuis de laatste barrière is om tot een volledige democratie te komen. Echter, niets is minder waar. Natuurlijk, als democraten geven wij de koningin geen politieke macht, maar we moeten ook niet het kind met het badwater weggooien. De waarde van de huidige staat van de Kroon toont zich op meerdere
manieren: als buffer tegen het gevaar voor de leiderschapscultus, als nationaal bindmiddel en doordat het speelveld van de Kroon zo beperkt blijft.

Hoewel ons staatshoofd geen macht heeft, staat de Kroon ceremonieel wel bovenaan de ladder. Daarmee behoedt ze ons voor een leiderschapscultus. Het gevaar van deze cultus toont zich in landen waar boven aan de politieke ladder een machtige president staat. Zo wordt een centraal punt gecreëerd waar een persoon staat die door vele burgers als hun leider wordt gezien. Een dergelijke overheersing, concentratie van macht, is het grootst denkbare gevaar voor een democratie, want zij zal van binnen uitgehold worden. Doordat wij het koningshuis hebben zal onze minister-president zich altijd bescheiden moeten opstellen tegenover de koningin. Doordat de koningin op haar beurt geen macht heeft, kan zij deze ook niet misbruiken. Het is een afgezaagd argument, maar daarom niet minder belangrijk: de oranjekoorts, of
deze zich nu met voetbal, Koninginnedag, of – zoals in het verleden – tijdens het Eurovisiesongfestival toont, bindt onze bevolking. Op dit soort momenten wordt de kleurrijkheid van ons land geëtaleerd en valt te zien dat wij wel degelijk tolerant en open zijn voor alle culturen en personen die hier wonen. Het verlies van dit bindmiddel zal betekenen dat mensen hun toevlucht gaan zoeken bij andere bindmiddelen die wel tot dichotomie leiden en dus tot een gevaarlijke ‘wij tegen zij’ situatie.

Verder is ons staatshoofd zeer beperkt in het doen en laten. De koning mag geen politieke uitspraken doen. Doet ze dat wel, dan zullen politici hier zeer duidelijk afstand
van nemen. Echter, mocht de Kroon volledig weggezet worden, dan zal het speelveld van de koning veel vrijer worden. Daarmee kan de populariteit die het koningshuis geniet opeens wel politiek ingezet worden. Juist deze politiek explosieve situatie moet voorkomen worden. Naties zullen altijd behoefte aan een symbool hebben. Het is veiliger om een machteloos staatshoofd als symbool te hebben, dan een president bij wie de macht weleens naar het hoofd zou kunnen stijgen. Het gevaar van de leiderschapscultus loert immer om de hoek!

In jouw betoog hamer je op de restjes van de echte monarchie die nog zijn blijven hangen in de Nederlandse wetgeving. Je hebt gelijk als je stelt dat die wetten opgeruimd moeten worden. Het opruimen van oude wetgeving betekent echter niet meteen dat het volledige koningshuis weg moet. Waar ik pleit voor een machteloos ceremonieel koningshuis, gooi jij het kind met het badwater weg. Waar jij zo fel gekant tegen bent, is eigenlijk de sociale macht van de koningin. Daarmee onderstreep je mijn argumenten. Juist door de Kroon in te kapselen in ons bestel, is die sociale macht aan banden gelegd, want het kabinet dient hierover de controle te bewaren.

Daarom blijf ik bij mijn standpunt: liever een machteloos staatshoofd met ceremoniële taken dan een minister president die zich door de leiderschapscultus aan verstrekkende macht helpt. Het speelveld van de koningin is zo veilig ingekapseld, zodat zij het nationale symbool kan zijn zonder dat dit gevaarlijke vormen aanneemt. Zij is een belangrijk stuk van de nationale identiteit, dat mensen bindt en behoedt voor scherpe scheidslijnen onder de bevolking. Juist de Kroon beschermt de democratie.

Geachte heer Verberkt, beste Stas,
Laat ik voorop stellen dat ik niets persoonlijks heb tegen Hare Majesteit Koningin Beatrix. Als we naar haar regeerperiode kijken, zien we dat ze de belangen van de inwoners naar beste kunnen behartigt. In dit stuk zal ik tegen het koningshuis betogen op basis van de abstractie en niet op basis van de accenten die onze huidige vorst legt.

De huidige implementatie van het koningshuis staat mijn ideaal van een federaal Europa in de weg. Een federaal Europa met een strikte trias politica: een gekozen parlement, gekozen president en rechterlijke macht. Een federaal Europa dat recht doet aan het subsidiariteitsbeginsel en zodoende zoveel mogelijk de macht over de
persoonlijke ontwikkeling van het individu decentraliseert. Europa mag bijvoorbeeld niet over sluitingstijden of hoofddoekjes gaan. Deze decentralisatie van macht is een tweede argument tegen de koning. Uiteindelijk moeten de burgers over de publieke zaak gaan en niet een monarch. Burgers moeten de maximale vrijheid genieten om zich te ontplooien in een omgeving die het mogelijk maakt hun persoonlijkheid te ontwikkelen.

Vaak wordt gesteld dat de koning in Nederland geen macht heeft, maar niets is minder waar. Zo zit de koning in het kabinet en krijgt hij informatie die de burgers ontzegd wordt. De koning wordt extra beschermd door diverse wetsartikelen als majesteitsschennis. Dat dit geen dode letter is, blijkt uit het feit dat er recent nog een server offline gehaald is omdat één van de op de server gehoste websites een afbeelding toonde waarop de koningin satirisch was afgebeeld.

Een voorbeeld van indirecte koninklijke machtsuitoefening zijn de nevenfuncties van de koninklijke familie. Door de uitstraling van de koninklijke familie zullen zij een aanbestedingsprocedure eerder winnen, ook bij aantoonbaar lagere competenties. Het is zonde dat op deze manier nepotisme het wint van de merites. In de strijd voor een kenniseconomie moet het meest innovatieve/intelligente product winnen en niet het product waarvan de eigenaar de meeste macht heeft.

Een koning staat symbool voor de ongelijke relatie tussen machthebber en onderdaan. Dit werkt door in onze staat: de bureaucratie staat niet in dienst van de burger, maar ziet administratieve handelingen als gunst aan de burger. Juist door het symbool te veranderen naar een gekozen politicus in dienst van het volk, kunnen we het hele denkpatroon veranderen. Als we de democratie in dienst van het volk stellen, zal het actiever gaan participeren, waardoor we met meer mensen kunnen werken aan een betere samenleving. In jouw betoog zet je uiteen dat het risico van het afschaffen van het koningshuis een leiderschapscultus tot gevolg heeft. Alhoewel ik de mening deel dat ook de macht van de gekozen president flink ingedamd dient te worden, denk ik niet dat een oncontroleerbare en ongekozen macht het antwoord is. Het volledig implementeren van de trias politica en het inbouwen van constitutionele waarborgen is dit wel. De fundamentele vraag die hieraan ten grondslag ligt is: waar leg je uiteindelijk het vertrouwen neer? Mijn vertrouwen ligt bij het individu en dus bij het volk. Ik stel dat het volk, als collectief van individuen, beter in staat is de juiste keuze te maken voor een staatshoofd in plaats van dat dit gebeurt via erfopvolging.

Ook het argument van de oranjekoorts gaat niet op. Zonder monarch zijn de Nederlanders prima in staat zich te binden. Zo was er de relatiebreuk van Jan Smit waar heel Nederland, tot aan de minister-president, zich betrokken bij voelde. Als een deel van het volk er behoefte aan heeft zich achter een volkszanger of ander cultfiguur te scharen, kan dit geschieden door middel van mores in plaats van de constitutie. Op deze manier hoeft het overige gedeelte hier niet aan mee te doen en kan iedereen het sociale symbool kiezen dat het best bij hem of haar past.

Daarom concludeer ik dat het niet mogelijk is de koning aan te houden als we de weg vrij willen maken voor een federaal Europa met een correct geïmplementeerde trias politica waarin elke burger zoveel mogelijk vrijheid geniet om zijn of haar eigen idolen te kiezen en zijn of haar leven optimaal in te richten naar de eigen ideologie.

Tagged with:
 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *